در این کتاب تلاش شده است تا در میان صداهای گنگ و گهگاه متضاد چگونگی مقابله با آفات مهاجم و مدیریت طغیان آفات برگ‌ خوار و جوانه‌ خوار درختان جنگلی، چراغی برافروخته و راهی نمایانده شود. طغیان پی‌درپی و مکرر آفات در عرصه‌های جنگلی و چگونگی مدیریت آن‌ها در دهه اخیر به یکی از دغدغه‌ های جنگل‌ بانان، دوست‌ داران محیط زیست، مسئولان ذی‌ربط و مردم محلّی تبدیل شده است. علی‌رغم وجود روش‌های متنوع برای مدیریت آفات برگ‌خوار و جوانه‌خوار جنگلی، در طول 40 سال اخیر، فرآورده‌های تجاری بر پایه باکتری Bacillus thuringiensis (Bt) با اختلاف پرچمدار مبارزه با این آفات در دنیا بوده و سهم غیر قابل انکاری در کاهش یا حتّی حذف آفت‌کش‌های شیمیایی پرخطر از عرصه‌های طبیعی ایفا کرده‌اند. در این کتاب که حاصل حدود سه دهه پژوهش در زمینه آفت‌ کش‌‌های میکروبی با انجام بیش از چهل پروژه پژوهشی‌ و انتشار ده‌ها مقاله علمی در نشریات داخلی و خارجی است، تلاش شد تا نقشه راهی ترسیم و به سؤالات و ابهامات کاربرد فنّاوری آفت‌ کش‌ های زیستی به‌ ویژه Bt برای مدیریت آفات برگ‌ خوار و جوانه‌ خوار درختان و درختچه‌ های جنگلی پاسخ متقن داده شود. باعث مباهات است که ایران یکی از معدود کشورهای موفّق در تولید صنعتی آفت‌ کش‌ های میکروبی بر پایه Bt در خاورمیانه است.

پیش‌ گفتار    7
فصل اول: کلیات، تعاریف و مفاهیم کاربردی    13
1-1- کلیات    13
1-2- تعاریف و مفاهیم کاربردی    20
فصل دوم: مهار زیستی    25
2-1- مهار زیستی    25
2-2- عوامل مهار زیستی    26
2-2-1- عوامل شکارگر    27
2-2-2- پارازیتوئیدها    29
2-2-3- عوامل بیمارگر حشرات    30
2-3-3-1- ویروس‏ های بیمارگر حشرات    31
2-3-3-2- قارچ‌ های بیمارگر حشرات    45
2-3-3-3- نماتودهای بیمارگر حشرات    54
2-3-3-4- پروتوزوئرهای (تک‌یاختگان) بیمارگر حشرات    60
2-3-3-5- باکتری‌ های بیمارگر حشرات    61
2-3- روش‌ های مهار زیستی    64
2-3-1- حفاظت و حمایت از دشمنان طبیعی    65
2-3-2- مهار زیستی کلاسیک    67
2-3-3- تکثیر و رهاسازی عوامل مهار زیستی    79
2-4- تاریخچه مهار زیستی در دنیا    84
2-5- تاریخچه مهار زیستی در ایران    87
فصل سوم: آفات مهم جنگل‌ های ایران    93
3-1- جنگل‌ های ایران    93
3-1-1- جنگل‌ های ناحیه رویشی زاگرس    93
3-1-2- جنگل‌ های هیرکانی یا خزری    96
3-1-3- جنگل‌ های ناحیه رویشی ارسباران    96
3-2- آفات مهم جنگل‌ های ایران    97
3-2-1- شب‌ پره جوانه‌  خوار سبز بلوط Tortrix viridana (Lep., Tortricidae)    99
3-2-2- شب‌ پره برگ‌ خوار سفید بلوط Leucoma wiltshirei (Lep., Erebidae)    103
3-2-3- شب‌ پره دم‌ قهوه‌ ای بلوط Euproctis chrysorrhoea (Lep., Erebidae)    108
3-2-4- شب‌ پره گزنده بلوط Euproctis melania (Lep., Erebidae)    111
3-2-5- شب‌ پره ابریشم‌ باف ناجور Lymantria dispar (Lep., Erebidae)    113
3-2-6- شب‌ پره برگ‌ خوار سفید آمریکایی Hyphantria cunea (Lep., Erebidae)    119
3-2-7- پروانه تخم انگشتری Malacosoma neustria (Lep., Lasiocampidae)    123
3-2-8- شب‌ پره برگ‌خوار Ennomos quercinaria (Lep., Geometridae)    124
3-2-9- شب پره شمشادCydalima perspectalis (Lep., Crambidae)    125
3-2-10- شب‌ پره دولکه‌ ای بلوط Dicycla oo (Lep., Noctuidae)    130
3-2-11- شب‌ پره بذر‌خوار بلوط Cydia fagiglandana (Lep., Tortricidae)    131
3-2-12- ملخ بال کوتاه بلوط Esfandiaria obesa (Ort., Acrididae)    132
3-2-13- سرخرطومی میوه بلوط Curculio glandium (Col., Curculionidae)    134
3-2-14- سوسک برگ‌ خوار نارون Xanthogaleruca luteola (Col., Chrysomelidae)    135
3-2-15- سخت‌ بال‌ پوشان چوب خوار و پوست‌ خوار    136
3-2-16- زنبورهای گالزا    140
فصل چهارم: راهکار‌های مهار طغیان آفات برگ‌ خوار جنگل    143
4-1- مهار آفات برگ‌ خوار در اکوسیستم‌ های جنگلی    143
4-2- علل طغیان آفات بال‌پ ولک‌ دار جنگلی    145
4-3- پایش آفات جنگل    149
4-4- لزوم مهار طغیان آفات بال‌ پولک‌ دار    155
4-5- راهکارهای مهار آفات جنگلی    159
فصل پنجم: تاریخچه، زیستشناسی و طبقه‌بندی Bt    169
5-1- تاریخچه Bt    169
5-2- زیست‌شناسی Bt    171
5-3- طبقه‌بندی Bt و زهرابه‌های آن    173
5-4- زیستگاه Bt    178
5-5- استقرار، انتشار و سرنوشت Bt در طبیعت    180
5-6- نحوه اثر Bt بر حشرات آفت    187
5-7- فرآیند تولید آفت‌ کش Bt    189
فصل ششم: کاربرد Bt در مهار آفات جنگل    193
6-1- تاریخچه استفاده از Bt در جنگل    193
6-2- کاربرد توأم Bt با سایر عوامل مهار زیستی    200
6-2-1- کاربرد توأم Bt با پارازیتوئیدها و شکارگرها    200
6-2-2- کاربرد توأم Bt با سایر عوامل بیمارگر حشرات    206
6-3- مقاومت آفات به Bt    209
فصل هفتم: تکنیک‌ها و الزامات محلول‌پاشی Bt در جنگل    213
7-1- الزامات موفقیّت محلول‌ پاشی Bt در جنگل    213
7-1-1- دسترسی به فرآورده تجاری    214
7-1-2- گستره و محدوده کاربرد Bt    215
7-1-3- شیوه محلول‌ پاشی Bt    216
7-1-4- حساسیت آفت هدف به فرمولاسیون تجاری    219
7-1-5- نوع نازل و اتمایزر و اندازه قطرات محلول‌ پاشی    220
7-1-6- دز محلول‌ پاشی و حجم محلول مورداستفاده    223
7-1-7- زمان محلول‌ پاشی    224
7-1-8- سایر عوامل تأثیر گذار    226
فصل هشتم: آثار ناخواسته‌ Bt بر اکوسیستم جنگل    231
8-1- آثار ناخواسته محلول‌ پاشی Bt روی موجودات غیر هدف    231
8-1-1- اثر Bt روی موجوداتی که میزبان یا وابسته به میزبان‌ های آن نیستند    232
8-1-2- اثر Bt روی بال پولک داران غیر هدف به عنوان میزبان ناخواسته    236
8-1-3- اثر Bt روی موجودات وابسته به بال پولک داران    243
8-2- کاهش آثار احتمالی Bt بر موجودات غیر هدف    252
منابع    257